LİMANLARDA GÜVENLİK ÖNLEMLERİ

Kapt. Cahit YALÇIN*

Dünyamız hızla değişmekte ve küreselleşmektedir.Ticaret serbestliği arttıkça devletlerin kontrol mekanizmalarının müdahale gücü ve kapasitesi yetersiz kalabilmektedir. Bu yetersizlik, kanundışı organizasyonların limanlarda çeşitli yasadışı işlemler ve eylemler yapması ihtimalini kuvvetlendirmektedir.  Limanlar ve gemiler uzun zamandan beri suçluların muhtemel hedefleri arasında olmuşlardır. Şimdi ise, dünyada son zamanlarda görülen terör olayları, gemilerin ve yüklerin terör eylemlerinde kullanılma olasılığını gündeme getirmiştir.  

Terörizm, sabotaj, ayaklanmalar, uyuşturucu madde kaçakçılığı ve insan kaçakçılığı gibi muhtemel kanundışı faaliyetlerinin oluşturduğu tehditlerin önlenebilmesi için gemilerde ve limanlarda gerekli güvenliğin sağlanabilmesi, sistemli bir çalışma ve düzenleme gerektirmektedir. Bu çalışma ve düzenlemeler bir plan halinde düzenlenmeli ve ciddiyetle uygulanmalıdır. Ancak o zaman ideal güvenlik seviyesinde bir limandan bahsedilebilir. Güvenlik açısından ideal liman olabilmek için öncelikle güvenlik planlarının geliştirilmesi ve uygulanması gerekmektedir. Limanların ulusal ekonomimize olan katkıları göz önüne alındığında, güvenlik konusunun önemi iyice anlaşılmaktadır. 

Limanlar, tip, büyüklük, özellik, tehdit unsuru ve çalışma alanlarında birçok çeşitlikler göstermektedir. Bu nedenle detaylı ve tüm alanlara uygulanabilir bir standart güvenlik planı oluşturulması mümkün değildir. Sorumlu kurum ve kuruluşlarca açıklanan genel önlemler ve rehber bilgiler ışığında her bir gemi operatörü ve liman işletmecisi kendi gemi veya tesisine uyanları seçerek kendileri için geçerli olan tehdit türüne göre kendi güvenlik planını oluşturmalı ve uygulamalıdır. 

Etkili bir korunma sağlanması için gemi, liman ve kıyı tesisinin güvenlik planları birbirine uyacak ve muhtemel zayıf noktaları kapatacak şekilde iç içe geçmelidir.

Güvenlik Politikası

Liman işletmecisinin en önde gelen  sorumluluğu limanın güvenliğidir. Bu sorumluluk kapsamında aşağıdaki maddeler göz önüne alınmalıdır. 

• Liman sahası içindeki tüm güvenlikten sorumlu olacak, yetkili ve tecrübeli  personelin atanması.
• O liman için geçerli güvenlik risklerinin değerlendirilmesi ve olayların sonuçlarını en aza indirecek önlemlerin planlanması.
• Yetkili ve sorumlu makamlarla ortak çalışılması ve onların bilgi, istek ve tavsiyelerinin göz önüne alınması.
• Tüm liman çalışanları içinde güvenlik bilincinin yaygınlaştırılması.
• Gerekli güvenlik önlemlerinin alınması için kararlılık.
• Olaylar için bir kayıt ve rapor sistemi oluşturulması.

Tüm durumlarda, aşağıdaki konulara değinilmelidir: 

• Değişik olayların üstesinden gelebilmek için sorumluluk
• Elde edilen bilgilerin diğer ilgililer ile paylaşılması,
• Çalışan personele rehber bilgiler ve talimatlar verilmesi,
• Diğer makamlar ile işbirliği,
• Değişik durumlarda değişik haberleşme teknikleri geliştirilmesi,
• Medya ilişkilerinin düzenlenmesi için yöntemler,
• Olaylarla ilgili personelin yakınları/akrabalarının bilgilendirilmesi ve desteklenmesi planları.

 Limanın güvenlik yaklaşımı muhtemel tehditlerin kaynağına ve menfi etkilerin minimize edilmesine yönelik olmalıdır. Yaklaşım şu şekilde olmalıdır:

 Tetikte olmak -- Ön planlama -- Hazırlık -- Önleme -- Kararlılık -- İzleme

 Liman Güvenlik komitesi

Bir limanın güvenliği konusunda ve liman güvenlik planının uygulanmasında genel koordinasyon  liman güvenlik komitesinin olmalıdır. Liman Güvenlik komitesi, limanın bulunduğu bölgeye göre değişmekle birlikte genel olarak  aşağıdaki katılımcılardan oluşmalıdır :

·        Valilik veya kaymakamlık,

·        Liman işleticisi,

·        Liman başkanı,

·        Belediye başkanlığı temsilcisi,

·        Polis veya jandarma gibi kanun yürütücü makamlar,

·        Gümrük,

·        İtfaiye temsilcisi,

·        Acil durum sağlık hizmeti temsilcisi, 

·        Çevre il müdürlüğü

·        Liman kullanıcıları (DTO)

·        Liman çevresinde ilişkisi bulunan diğer makamlar (sendikalar vb.)

 Ancak bu ölçekteki bir işbirliği ile gerekli bilinç yaratılıp kriz olaylarına karşı gerekli tedbirler alınabilir. 

Bir limanın güvenlik planı, tüm otoritelerin ve endüstri temsilcilerinin katkıları ile hazırlanmalıdır. Limanın tüm sorumluluk alanı ve liman içindeki işletmeciler bu planda kapsanmalıdır. Bu plan iki ana unsurdan oluşmalıdır. Birincisi tüm limanı içine alan genel güvenlik planı, diğeri ise limandaki işletmecilerin  kendi tesisleri için geliştirdikleri Liman tesisi Güvenlik planıdır.

Liman Güvenlik planı  (Genel plan)

 Güvenlik planı, tüm limanı tehdit eden unsurlara karşı alınan tedbirlerin açıklandığı bir eylem planıdır.Liman güvenlik planı aşağıdakileri içermelidir :

• Uygun tehdit senaryolarının tanımlanması
• Bu  senaryolara karşı alınacak önlemlerin açıklanması
• Bu önlemlerin uygulanmasına yardımcı olacak mevcut kaynakların açıklanması
• Liman yapısı içindeki çeşitli organların sorumluluklarının paylaştırılması
• Olaylar oluştuğu taktirde, uygulanacak acil durum – kriz  planlarının tanımlanması ve açıklanması.

 Plan, tehdit olaylarına karşı tetikte olmaktan bu olaylarla mücadele yöntemlerine kadar güvenlik zincirinin tüm halkalarını içermelidir. 

Güvenlik planının gerçekten işleyebilmesi ve koruma sağlaması için gereken  temel unsurlar şunlardır :

 ·        Tüm işletmeciler, ortaklar, makamlar, kamu ve özel girişimciler ile çalışanlar, güvenlik konusunda duyarlı olmalıdır :

 Çeşitli tehditler ve bunların hem insanlara hem de ekonomiye olan muhtemel etkileri tanımlanarak tüm ilgililer bu sonuçlar hakkında bilgilendirilmelidir.

 ·        Liman için geçerli tehdit unsurları ve bunların olumsuz etkileri doğru olarak tanımlanmalıdır:

 Bir tahıl rıhtımı ile bir yolcu terminalindeki riskler farklıdır. Her liman değişik tehditler altında olabilir. Bunlar doğru olarak tanımlanmalıdır. Etkili bir güvenlik sağlayabilmek için hem genel hem de detay ölçeklerde risk analizleri yapılmalıdır. Zayıf noktalar, hem fiziksel olarak hem de organizasyon yapısı olarak analiz edilmelidir. Bu zayıf noktalar ve korumasız alanlar, düzenli aralıklarla değerlendirilmelidir.

·        Güvenlik konularında bilgili ve tecrübeli kişi-kurumlardan yararlanılmalıdır.

 Başarılı bir uygulama için güvenlik konularında bilgi ve tecrübe şarttır.Bu bilgiler normal bir liman işletmesi seviyesinde bulunmayabilir. Bu zorluk, bir iletişim ağı ile ve Güvenlik komitesi yardımı ile aşılabilir. Karışık güvenlik konularının çözümü için ve liman personelinin eğitimi için bu iletişim ağından faydalanılabilir. Ancak, bu ağ içinde dolaşan bilgilerin güvenliğine ve istenmeyen ellere geçmemesine dikkat edilmelidir.

 ·        Tüm ilgililer arası yakın işbirliği şarttır.

 Liman güvenliği, birçok kurumu ilgilendiren ve yakın ve yoğun işbirliği gerektiren karışık bir konudur.Bu işbirliği, liman işletmesi ile liman kullanıcıları, ilgilileri, devlet makamları arasındaki yerel ölçekten, limanlar ve liman örgütleri, denizcilik örgütleri ölçeğindeki uluslar arası ölçeğe yayılmaktadır.Ayrıca, gelen gemiler, yolcular, yüklenen ve boşaltılan yük sahipleri ile ilgilileri, acenteler gibi liman kullanıcıları ile gemilere hizmet veren kılavuzluk ve römorkör hizmetleri, palamarcılar,  malzemeciler, su ve yakıt sağlayıcılar, çöp ve kirli su alıcılar ve diğer  taşeron firmalar muhtemel tehditlerin ve önlemlerin farkında olmalı, kendilerine bilgi verilmelidir.

 ·        Hızlı ve etkili bilgi akışı ve paylaşımı sağlanmalıdır.

 Etkili bir güvenlik sistemi, yüksek güvenirlikteki bilgi ulaşımı ve paylaşımı gerektirmektedir. Kesin ve zamanında gelen istihbarat, muhtemel tehditlerin tanımlanması ve gerekli tedbirler ile karşı önlemlerin hayata geçirilmesi için şarttır. Bu istihbaratın toplanması, tanımlanması ve yayılması için gerekli tecrübe ve güce sahip olan  devletin güvenlik birimlerinden alınması gerekmektedir.

 ·        Haberleşme yöntemleri saptanmalıdır.

Liman yakınlarındaki yerleşim mahalleri ve gemi ile ilgili personel de dahil olmak üzere tüm ilgililere en hızlı ve doğru yoldan bilgi ulaştırılması, alınan önlemlerin işe yaraması için şarttır.Bu yüzden liman güvenlik planının bir parçası da haberleşme planı olmalı ve burada tüm kontak noktaları, medya araçları, haberleşme yöntemleri detayları ile bulunmalıdır.Düzenli aralıklarla tüm ilgililer güvenlik projeleri hakkında bilgilendirilmeli, ancak planın işleyişini tehlikeye sokacak hassas detaylar açıklanmamalıdır.

Liman içindeki diğer tesisler

            Eğer liman içinde, kamu veya özel rıhtım veya depo işleticileri varsa (TMO,Petrol Ofisi vb. gibi) genel liman güvenlik planında bu tip tesisler için de rehber bilgiler bulunmalı, bu işletmeler de kendi tesisleri için geçerli güvenlik önlemlerinin açıklandığı ve projelerin geliştirildiği Liman Tesisi Güvenlik Planlarını yapmalıdır. Bu alt kademe planlar, limanın genel güvenlik planı ile uyumlu olmalı ve varsa, boşlukları kapatacak şekilde planlanmalıdır. Bu planlarda, kendi tesisinin içinde personelin duyarlığını ve bilincini arttıracak, suç unsurlarının sızmasını engelleyecek ve işletmeci sorumluluğundaki alanı ve tesisleri koruyacak önlemler açıklanmalıdır. Aynı zamanda, olaylar önlenemeyip de oluştuğu taktirde uygulanacak hareket tarzı, bilgi akışı, personel eğitimi ve bilinçlendirilmesi konularına değinilmelidir.

Liman ve Gemi Bağlantısı

            Genel güvenliğin  çok gerekli bir parçası da ziyaretçi gemiler ile liman ve güvenlikten sorumlu kişilerin yakın işbirliğinde bulunmasıdır.

            Bu organlar arasında aşağıdaki konularda güvenlik unsurlarına değinilmelidir :

 a)      Gemi yanında, rıhtım tarafındaki güvenlik önlemleri :

• Bağlama (palamar) halatları, palamarcılar ve palamarcıların vesait yöntemleri,
• Borda iskelesi, gemiye giren kimselerin kontrolü, aydınlatma,
• Gemi yanındaki araç trafiği,
• Çalışan ekipman, kreynler, forkliftler ve diğer yükleme-boşaltma techizatı.
• Diğer konular.

 b)      Gemi yanında, deniz tarafındaki güvenlik önlemleri:

• Gemiye aborda olan diğer gemiler ve yakıt ile su barçları, gemiden gemiye transfer
• Gemiye hizmet verenler, pilot motoru ve romörkörler
• Diğer konular.

 Önleyici Tedbirler 

Yerel durumlara göre önlemler ve tedbirler alınmalıdır. Bir endüstri tesisi olarak limanı ve tüm personeli korumak için alınacak bu önlemler alınırken aşağıdaki konular göz önünde tutulmalıdır:

• İlgili personelin bilgilendirilmesi,
• Tesislere giriş kontrolleri, personel tanımlanması ve yetkilendirilmesi,
• Liman güvenlik birimi ile işbirliği,
• Tehdit analizi. İnsan kaçakçılığı, uyuşturucu ticareti, terörist eylemler, diğer kanunsuz faaliyetler ve ayaklanmalar gibi tehditlerden liman için geçerli olanları.
• Güvenli alanların tanımlanması ve korunması
• Savunmasız alanların ve hassas noktaların, tesislerin ve gerekli servislerin tanımlanması ve korunması,
• Aydınlatma düzenlemeleri,
• Alarm düzenlemeleri,
• Güvenlik personelinin yapısı ve rolü,
• İzinsiz girmeler, gemiye çıkmalar, bomba tehlikesi ve şüpheli paketler gibi durumlar için eylem planları,
• Kaçak yolcular, uyuşturucu maddeler, patlayıcılar gibi maddeler için arama yöntemleri,
• Makamların ve diğer ilgililerin bilgilendirilmesi,
• Gemi-liman haberleşme yöntemleri,
• Yöntemlerin raporlanması,
• Olaylara verilecek tepkiler,
• Personel eğitimi,
• Güvenlik ekipmanının mevcudiyet ve özellikleri.

 Yük denetimleri

             Silahları, uyuşturucu maddeleri, patlayıcı maddeleri, kaçak insanları ve benzer şekilde yasa dışı madde ve unsurları bulmak için yapılacak yük denetleri rastgele değil, hedef belirlenerek yapılmalıdır.Risk analizi sistemi ile birlikte yük evraklarının kontrolü sonucunda hangi yüklerin kontrol edileceği belirlenmelidir.Bu yöntemle, kuraldışı veya kaçak madde içeren yük bulma olasılığı artacaktır.

            Konteynerlerin  yasa dışı işlerde kullanılmaya en elverişli yük olmaları sebebi ile konteynerlerdeki yüke özel dikkat gösterilmeli ve röntgen cihazları, seyyar detektörler, koku alıcı köpekler gibi yöntemler ile kontrol edilmelidir.  

            Yük akışını olumsuz etkilememek için fiziksel kontrollerin miktarı dikkatle seçilmelidir. Kontrol edilecek yük miktarı limandan limana değişmekle birlikte, hedeflenmiş ve risk analizi yöntemi ile desteklenmiş bir kontrol programı yeterli korumayı sağlayacaktır.

 Yolcu ve gemi personelinin kimlik kontrolleri

 Kimlik kontrolleri konusu liman ve terminal güvenlik planının bir parçası olmalıdır. Tesislere müsaade edilmemiş kişilerin girişinin engellenmesi için görevli personele özel kimlik veya giriş kartları uygulaması yapılmalı, yüksek güvenlik gerektiren liman ve tesislerde ancak özel makineler tarafından okunan ve kopya edilmesi güç olan özel kimlikler kullanılmalıdır.

 Sonuç

 Bu bilgiler her bir limanın kendi özel güvenlik yapılanmasını kurması için ve güvenlik planını oluşturması için bir rehber olarak hazırlanmıştır.

* PSCO / Başkılavuz Antalya Bölge Müd.